برق از دل دریا؛ آیا سواحل ایران برای توسعه نیروگاههای بادی فراساحلی آماده‌اند؟
توسعه نیروگاههای بادی فراساحلی به یکی از مسیرهای تنوعبخشی به منابع تولید برق در جهان تبدیل شده است. بااینحال، برخورداری از سواحل طولانی بهتنهایی برای ورود به این صنعت کافی نیست. سرعت باد، عمق آب، هزینه سرمایهگذاری، زیرساخت بنادر و امکان اتصال به شبکه برق از عوامل تعیین‌کننده در ارزیابی ظرفیت ایران هستند.
ایران به دلیل دسترسی به خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر، ظرفیت بالقوه‌ای برای بررسی توسعه نیروگاههای بادی فراساحلی دارد. بااینحال، اقتصادیبودن این فناوری به سرعت باد، عمق آب، هزینه سرمایهگذاری، زیرساخت بنادر و امکان اتصال به شبکه برق وابسته است. تعیین ظرفیت قابل بهرهبرداری کشور نیازمند مطالعات تخصصی و امکانسنجی مستقل است.
انرژی باد فراساحلی؛ فرصتی فراتر از تولید برق
توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان به‌تدریج از خشکی به دریا گسترش یافته است. نیروگاههای بادی فراساحلی که در آب‌های ساحلی و دور از خشکی احداث می‌شوند، امکان بهرهبرداری از منابع باد را در مناطقی فراهم می‌کنند که ممکن است از نظر سرعت و پایداری جریان هوا برای تولید برق مناسب باشند.
به گزارش انرژی‌کست، توسعه این فناوری تنها به افزایش ظرفیت تولید برق محدود نمی‌شود. ساخت و بهرهبرداری از نیروگاههای فراساحلی میتواند تقاضای جدیدی برای خدمات بندری، صنایع فولادی، کابل‌های زیردریایی، شناورهای تخصصی و خدمات مهندسی ایجاد کند.
خبرگزاری تسنیم در گزارشی با عنوان «اقتصاد آبی؛ ضرورت ورود به انرژی باد فراساحلی» که ۲۵ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، این صنعت را یکی از بخش‌های مهم اقتصاد دریامحور معرفی کرده و به ارتباط آن با امنیت انرژی و توسعه زیرساخت‌های صنعتی پرداخته است. Tasnim News
بااینحال، پرسش اصلی برای ایران این است که آیا شرایط فنی و اقتصادی سواحل کشور، سرمایهگذاری در این فناوری را توجیه می‌کند؟
ظرفیت جهانی؛ صنعتی در حال توسعه با چالش‌های جدی
بر اساس آمار نقل‌شده در گزارش تسنیم، ظرفیت نصب‌شده نیروگاههای بادی فراساحلی جهان در پایان سال ۲۰۲۵ به حدود ۹۲٫۵ گیگاوات رسیده است.
همچنین در سال ۲۰۲۵ حدود ۹٫۳ گیگاوات ظرفیت جدید به شبکه برق جهان متصل شده و چین سهم قابل توجهی از توسعه این صنعت را به خود اختصاص داده است.
این ارقام نشاندهنده گسترش صنعت باد فراساحلی هستند، اما رشد ظرفیت نصب‌شده به معنای رفع موانع اقتصادی نیست.
افزایش هزینه تأمین مالی، محدودیت زنجیره تأمین، تأخیر در صدور مجوزها و دشواری اتصال نیروگاه‌ها به شبکه برق از چالش‌هایی هستند که توسعه این صنعت را در برخی بازارها کند کرده‌اند. Tasnim News
بنابراین، ارزیابی فرصت‌های ایران باید علاوه بر ظرفیت طبیعی باد، شرایط اقتصادی و زیرساختی را نیز در نظر بگیرد.
خلیج فارس و دریای عمان؛ ظرفیت بالقوه یا فرصت اقتصادی؟
ایران از دسترسی به پهنههای آبی گسترده در شمال و جنوب کشور برخوردار است. بااینحال، طول سواحل معیار مناسبی برای برآورد ظرفیت تولید برق بادی فراساحلی نیست.
برای تعیین مناطق مناسب، مجموعهای از دادههای تخصصی موردنیاز است؛ از جمله سرعت و جهت باد در ارتفاع توربین، عمق آب، ویژگیهای بستر دریا، فاصله از ساحل و شرایط محیطزیستی.
در خلیج فارس، عمق نسبتاً کم آب در بسیاری از مناطق میتواند از منظر فنی برای برخی انواع سازههای ثابت مزیت ایجاد کند. اما شرایط باد، تردد کشتیها، تأسیسات نفت و گاز و محدودیتهای محیطزیستی باید بهصورت مستقل بررسی شوند.
در دریای عمان نیز شرایط عمق آب و فاصله از ساحل میتواند انتخاب فناوری و هزینه اجرای پروژه را تحت تأثیر قرار دهد.
ازاینرو، بدون مطالعات بادسنجی و امکانسنجی، نمیتوان درباره اقتصادیبودن احداث نیروگاههای فراساحلی در این مناطق نتیجهگیری کرد.
تجربه صنعت نفت و گاز؛ یک مزیت صنعتی برای ایران
یکی از ویژگیهای قابل توجه ایران، تجربه چنددهه‌ای در توسعه زیرساخت‌های نفت و گاز دریایی است.
طراحی و ساخت سازههای دریایی، عملیات نصب تجهیزات فراساحلی، خدمات شناوری و فعالیت‌های تعمیر و نگهداری از جمله توانمندی‌هایی هستند که می‌توانند در توسعه صنعت باد فراساحلی نیز کاربرد داشته باشند.
بااینحال، انتقال این توانمندی‌ها به صنعت برق بادی نیازمند انطباق فناوری و استانداردهای مهندسی است.
برای مثال، تجهیزات نصب توربینهای بزرگ بادی، کابل‌های انتقال برق زیردریایی و سامانه‌های کنترل نیروگاه‌ها با بسیاری از تجهیزات متعارف صنعت نفت تفاوت دارند.
بنابراین، تجربه صنعت نفت و گاز میتواند نقطه شروع مناسبی باشد، اما جایگزین توسعه زنجیره تأمین تخصصی باد فراساحلی نخواهد شد.
چالش اقتصادی؛ آیا برق فراساحلی رقابتپذیر است؟
نیروگاههای بادی فراساحلی معمولاً نسبت به بسیاری از پروژههای بادی خشکی به سرمایهگذاری اولیه بیشتری نیاز دارند.
هزینه ساخت فونداسیون، حمل تجهیزات، نصب توربین در دریا، احداث پست برق فراساحلی و کابلکشی زیردریایی از عوامل افزایش هزینه هستند.
علاوه بر این، تعمیر و نگهداری تجهیزات در محیط دریایی به شناورهای تخصصی و برنامهریزی عملیاتی پیچیدهتری نیاز دارد.
در مقابل، امکان استفاده از توربینهای بزرگ و بهرهبرداری از بادهای مناسب میتواند به افزایش تولید برق سالانه کمک کند.
برای مقایسه اقتصادی پروژهها، شاخص هزینه همسطحشده برق یا LCOE اهمیت دارد؛ اما این شاخص نیز بهتنهایی کافی نیست.
ارزش زمانی برق تولیدی، هزینه اتصال به شبکه، محدودیت انتقال و هزینه تأمین مالی باید در ارزیابی نهایی لحاظ شوند.
توسعه باد فراساحلی چه تأثیری بر ناترازی برق ایران دارد؟
یکی از پرسشهای مهم درباره توسعه انرژی باد فراساحلی، نقش احتمالی آن در کاهش ناترازی برق کشور است.
از نظر فنی، اضافهشدن ظرفیت جدید تولید میتواند به تنوعبخشی منابع برق کمک کند. بااینحال، میزان مشارکت واقعی نیروگاههای بادی در تأمین تقاضا به الگوی زمانی تولید آنها وابسته است.
برای مثال، اگر تولید برق بادی در ساعات اوج مصرف کاهش یابد، ظرفیت اسمی نیروگاه بهتنهایی نشاندهنده میزان کمک آن به مدیریت اوج بار نخواهد بود.
از سوی دیگر، توسعه نیروگاههای فراساحلی به دلیل پیچیدگی ساخت و اتصال به شبکه معمولاً پروژهای میانمدت یا بلندمدت محسوب میشود.
بنابراین، این فناوری را نباید بدون بررسی دقیق، راهکاری فوری برای رفع کمبود برق معرفی کرد.
ضرورت تدوین نقشه راه ملی
ورود ایران به صنعت باد فراساحلی پیش از هر چیز به ایجاد یک پایگاه داده معتبر درباره منابع باد و شرایط فنی مناطق ساحلی نیاز دارد.
پس از شناسایی مناطق مناسب، امکان اجرای پروژههای آزمایشی با مقیاس محدود قابل بررسی خواهد بود.
چنین پروژه‌هایی می‌توانند اطلاعات عملی درباره عملکرد توربین‌ها، هزینه نگهداری، محدودیتهای دریایی و شرایط اتصال به شبکه فراهم کنند.
همچنین تدوین چارچوب حقوقی بهرهبرداری از پهنههای دریایی، تعیین مسئولیت نهادهای مرتبط و طراحی سازوکار تأمین مالی از پیش‌نیازهای توسعه این صنعت هستند.
جمع‌بندی انرژی‌کست
باد فراساحلی میتواند در بلندمدت یکی از گزینه‌های تنوعبخشی به سبد تولید برق ایران باشد، اما موفقیت آن به برخورداری از منابع باد اقتصادی، زیرساخت مناسب و سرمایهگذاری قابل تأمین وابسته است.
تجربه ایران در صنعت نفت و گاز دریایی ظرفیت صنعتی قابل توجهی برای ورود به این حوزه فراهم می‌کند؛ بااینحال، تصمیم‌گیری درباره احداث نیروگاههای فراساحلی باید بر پایه مطالعات مستقل و مقایسه اقتصادی با سایر گزینه‌های تولید برق انجام شود.
پرسش اصلی دیگر صرفاً این نیست که ایران میتواند در دریا برق تولید کند؛ بلکه این است که در کدام مناطق، با چه فناوری و با چه هزینه‌ای تولید برق فراساحلی توجیه اقتصادی خواهد داشت.
- #نفت
- #پتروشیمی
